Polis Meslek Eğitim Merkezleri (POMEM), Polis Meslek Yüksekokulları (PMYO) ve Polis Amirleri Eğitim Merkezleri (PAEM) tarafından düzenlenen zorlu sınavları başarıyla geçen binlerce aday, ne yazık ki son aşama olan sağlık kurulu raporu sürecinde “Öğrenci Olamaz” kararıyla karşılaşabilmektedir. Polislik mesleğine adım atma sürecinin bu en kritik aşamasında verilen ilişik kesme kararı, hayalleri yıksa da, hukuki mücadele için sürecin aslında yeni başladığı anlamına gelmektedir.
Bu kapsamlı rehber, POMEM sağlık nedeniyle elenme durumunda adayların hangi hukuki haklara sahip olduğunu, elenme gerekçelerini ve süreçte izlenmesi gereken kritik adımları, güncel mevzuat ve Danıştay içtihatları ışığında detaylandırmaktadır.
1. POMEM Sağlık Nedeniyle Elenme Nedir?
POMEM sağlık nedeniyle elenme, adayın polis memuru olabilmek için Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği (ETSY)’nde belirtilen zorunlu sağlık kriterlerini karşılamadığının tespit edilmesi ve başvurusunun bu sebeple reddedilmesi anlamına gelir. Bu eleme süreci, adayın fiziksel, ruhsal ya da görsel sağlık durumunun yönetmelikteki standartlara uygun olup olmadığını belirler.
Polis Adayları İçin Tek Şart: A Dilimi Sağlık Şartları
Emniyet Teşkilatı, polislik gibi yüksek fiziki ve psikolojik yeterlilik gerektiren silahlı hizmet sınıfına personel alırken katı standartlar uygulamaktadır. Yönetmeliğin en kritik şartı şudur:
- Okullara alınacak öğrenci adayları, 29 Eylül 2019 tarihinde yayımlanan Emniyet Teşkilatı Sağlık Yönetmeliği’nin EK-3 listesinde belirtilen A dilimi sağlık şartlarına uygun olmak zorundadırlar.
- Eğer adayın hastalığı B, C, D veya E dilimlerinde yer alıyorsa, hatta çok hafif kabul edilse bile, bu durum öğrenciliğe mutlak engel teşkil eder.
A Dilimi: İlgili branş açısından tam ve sağlıklı olma halidir; polisliğe engel hiçbir patolojik bulgunun olmaması demektir.
2. POMEM Sağlık Kontrolü Aşamaları
Polis okullarına giriş süreci iki ana sağlık kontrolünden oluşur:
A. Ön Sağlık Kontrolü
Adaylar, mülakatlardan önce yüzeysel bir ön sağlık kontrolünden geçerler. Bu aşamada boy ve kilo ölçümü yapılır; erkek adaylar için minimum boy 1.67 cm, kadın adaylar için 1.62 cm olarak belirlenmiştir. Vücut kitle endeksinin 18-27 arasında olması beklenir. Ayrıca, renk körlüğü testi, ameliyat izi, yara izleri ve dövme gibi fiziksel durumlar incelenir. Komisyon, “Öğrenci Adayı Olur” ya da “Öğrenci Adayı Olamaz” kararı verir. Ön sağlıkta elenen adayların sınav süreçlerine devam etmeleri mümkün değildir.
B. Genel Sağlık Muayenesi (Geçici Kayıt ve İntibak Dönemi)
Başarılı adayların geçici kayıtları yapılır ve bu adaylardan tam teşekküllü hastaneler tarafından sağlık kurulu raporları talep edilir. Özel hastane veya sağlık ocağı raporları geçerli kabul edilmez.
Bu genel muayenede adaylar, ETSY’de belirtilen; Göz, Kulak Burun Boğaz, Genel Cerrahi, Ortopedi, Kardiyoloji, Üroloji, Psikiyatri ve Dahiliye gibi birçok branşta ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulur. Raporun teşhis ve karar bölümleri eksiksiz doldurulmalı, kararda “Öğrenci Olur” veya “Öğrenci Olamaz” ifadesi yer almalıdır.
Raporlar, Sağlık İşleri Dairesi Başkanlığı’na gönderilir ve buradaki Sağlık Komisyonu tarafından incelenir. Eğer raporlar olumsuzsa, adayın ilişiği Başkanlık onayı ile kesilir.
3. Sağlık Nedeniyle En Sık Karşılaşılan Eleme Gerekçeleri
Öğrenci adayları için B, C, D veya E dilimlerine giren her türlü sağlık sorunu engel teşkil eder. İşte davalara en sık konu olan bazı eleme nedenleri:
| Hastalık Branşı | Elenme Durumu (B Dilimi) | A Dilimi (Öğrenci Olur) Şartı | |
|---|---|---|---|
| Göz Hastalıkları | Renk körlüğü (kısmi veya total) mutlak engeldir. Keratorefraktif ameliyat (lazerle çizdirme) geçirilmiş olması. | Miyopide (sferik+silendirik) toplamın $-2$ diyoptriyi geçmemesi. | |
| Ortopedi | Skolyoz (omurga eğriliği) 10 derecenin üzerinde olması (örn: $10.1$ derece). Vücutta plak/vida (implant) bulunması. Flexible (esnek) olmayan düz tabanlık. | Skolyozun 0-10 derece arası (10 derece dahil) olması. | |
| Ruh Sağlığı | Son iki yıl içinde psikotrop ilaç (SSRI, DEHB ilacı vb.) kullanmış olmak veya semptom/tedavi geçmişinin bulunması. | Adayın psikiyatrik yönden sağlam sayılabilmesi için son iki yılın semptomsuz ve tedavisiz geçirilmesi şarttır. | |
| Dahiliye | İnaktif taşıyıcı olduğu kanıtlanamayan $HBsAg$ ($+$) veya $HBV~DNA$ ($+$) olanlar. | Yalnızca belirli şartları sağlayan inaktif hepatit B taşıyıcılığı. |
4. Sağlık Nedeniyle İlişiği Kesilenler İçin Hukuki Yol
POMEM sağlık nedeniyle elenme kararı idari bir işlem olduğundan, bu işleme karşı hukuki yollara başvurmak mümkündür.
Kritik Süre: 60 Günlük Hak Düşürücü Süre
İlişik kesme işlemi size tebliğ edildikten sonra (hakem hastane raporuna dayalı nihai karar);
- 60 gün içerisinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açılması gerekmektedir.
- Bu süre, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) uyarınca hak düşürücü bir süredir ve bu sürenin kaçırılması dava hakkının kalıcı olarak ortadan kalkmasına neden olur.
Yetkili Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması (YD) Kararı
- Yetkili Mahkeme: İlişik kesme kararları genellikle Emniyet Genel Müdürlüğü veya Polis Akademisi Başkanlığı tarafından tesis edildiği için, bu davalar Ankara İdare Mahkemelerinde açılmalıdır. Başka bir ilde dava açılması durumunda yetkisizlik kararı çıkacak ve bu durum süre kaybına yol açacaktır.
- Yürütmenin Durdurulması (YD): Bu talep, davanın kendisini kazanmak kadar önemlidir. Polis adayının eğitimden geri kalması ve devre kaybetmesi, Anayasa’nın 125. maddesinde ve İYUK 27. maddesinde belirtilen “telafisi güç veya imkansız zararların” doğmasına sebep olur.
- YD Kararının Sonucu: Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunu ve telafisi imkansız zararlar doğuracağını tespit ederse, dava sonuçlanmadan YD kararı verebilir. Bu karar, davalı idarenin savunması alınmadan dahi 5-10 gün gibi kısa bir sürede çıkabilir. YD kararı verilirse, aday en geç 30 gün içinde eğitimine geri döner.
Dava Süreci ve Kanıt Yükü
İdari yargı sürecinde mahkeme, idarenin verdiği olumsuz rapora karşı itirazları inceleyerek, genellikle adayı tarafsız bir tam teşekküllü devlet hastanesine veya üniversite hastanesine (hakem hastane/bilirkişi) sevk ederek yeni bir rapor aldırır.
- Adayın bu aşamada, idarenin raporundaki teşhisin hatalı olduğunu gösteren, tercihen bir üniversite hastanesinden alınmış, güncel ve olumlu bir sağlık kurulu raporu sunması, mahkemeyi raporlar arası çelişki olduğuna ikna etmek açısından kritik öneme sahiptir.
- Eğer mahkemece atanan bilirkişi (hakem hastane) raporu, adayın ETSY A-Dilimi şartlarına uygun olduğunu tespit ederse, mahkeme ilişik kesme işlemini iptal eder.
5. Sağlık Durumu Düzelen Adayların Tekrar Başvuru Hakkı
Sağlık nedeniyle ilişiği kesilen adaylara, hukuki süreçten bağımsız olarak bir hak daha tanınmıştır:
- Adaylar, ilişiklerinin kesildiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde, bir defaya mahsus olmak üzere tekrar başvuru yapabilirler.
- Bunun için, adayın sağlık durumunun düzeldiğini belgeleyen bir sağlık kurulu raporunu (devlet, eğitim araştırma veya üniversite hastanelerinden) alması gerekir.
- Bu rapor olumlu değerlendirilirse ve diğer nitelikler sağlanıyorsa, aday bir sonraki eğitim dönemine dahil edilir.
