Araç Değer Kaybı – Av. Ülkü Seda Karslıoğlu

               Araç değer kaybı, hasar gördükten sonra onarılan aracın ikinci el piyasa değerindeki düşüşü ifade eder. Araç, kazadan sonra ne kadar iyi onarılırsa onarılsın TRAMER (Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi) kayıtlarında kazalı olarak görünmekte ve aynı model/marka olan diğer ikinci el araçlar karşısında değeri düşmektedir. Bu sebeple gerçekleşen kazada daha az kusurlu olan taraf, daha fazla kusurlu olan tarafa ve/veya sigortacısına araç değer kaybının tazmin edilmesi için başvurabilmektedir. Zira hukuki olarak haksız fiilden zarar gören herkes zararının giderilmesini talep edebilmektedir. Bu açıdan araç değer kaybı taleplerinin dayanağı Türk Borçlar Kanunu madde 49’dur. Bu madde; ‘‘Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.’’ emrini içermektedir.

               Araç değer kaybı aynı zamanda Trafik Sigortası Genel Şartları’nın Maddi Zararlar Teminatı başlıklı A.5/a maddesinde de şu şekilde tanımlanmıştır; “Hak sahibinin kaza tarihi itibariyle bu genel şartta tanımlanan ve zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalmadır.” Bu tanımlamadan anlaşılacağı üzere araç değer kaybı maddi zarar kalemi olarak kabul edilerek, bu kaybın Karayolları Mali Sorumluluk Sigortası kapsamı dahilinde talep edilebileceği belirtilmiştir.

               Türk Ticaret Kanunu’nun 1459. Maddesi, tazminat ilkesi başlığı altında, “Sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin eder.” hükmünü öngörmüştür. Sigortacının sorumlu olduğu gerçek zarar kalemleri arasında değer kaybı da bulunmaktadır.

               Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2002/130 E. 2002/4512 K. sayılı ilamı: “(…)Tamamen onarılmış olsa bile kazaya uğrayan araba, tahribatın izlerini taşıyacağından, onarıldıktan sonra mübadele (rayiç) değerinin olaydan önceki mübadele değerinden az olacağının kabulü gerekir. Aracın onarılmış durumdaki değeri, ne kadar iyi onarılmış olursa olsun kural olarak aynı nitelikteki hiç hasara uğramayan araç değerinden düşüktür ve bu da cari değerinden kaybettirmektedir,’’ görüşündedir. Yargıtayın yerleşik içtihatları bu yönde olup, değer kaybı zararının giderilmesi gerektiği yönünde pek çok karar bulunmaktadır.

            Özetlemek gerekirse araç değer kaybı, kazaya karışan aracın kazadan önceki ikinci el piyasa değeri ile kazadan sonraki ikinci el piyasa değeri arasındaki fark olarak kabul görmektedir.

Araç Değer Kaybı Başvurusu ve Talep

            Trafik Kaza Tespit Tutanağında yer alan kusur oranlarına göre daha az kusurlu olan tarafın daha fazla kusurlu olan taraftan zararının tazmin edilmesini isteme hakkı vardır. Bu talebin yapılabilmesi için birtakım şartların gerçekleşmesi gerekmektedir. Şöyle ki:

1. Kaza tarihinin üzerinden 2 yıldan fazla süre geçmemiş olmalıdır. Aksi halde talep zamanaşımına uğrayacak ve reddedilecektir.
2. Kaza çift taraflı olarak gerçekleşmelidir. Aracın yoldan çıkarak ağaca/direğe çarpması veya ikinci bir aracın kazanın içinde olmadığı durumlarda değer kaybı talep edilemeyecektir.
3. Aracın hasar dosyası tamamlanmış olmalıdır. Sigorta şirketi hasar dosyasını tamamlamadan ve kapanışı yapmadan süreç sonlanamayacağı için değer kaybı talep edilemeyecektir.
4. Kaza tespit tutanağı bulunmalıdır. Kusur oranları bu tespit tutanağına göre belirlenir. Polis tarafından tutulmayan ancak tarafların kendi aralarında tuttuğu kaza tespit tutanakları da başvuru için yeterlidir.
5. Değer kaybı talep eden tarafın kazada %100 kusurlu olmaması gerekmektedir.
6. Araçtaki hasar onarılacak derecede olmalıdır. Aracın plakasına ağır kasar kaydı işlenmemelidir. Aracın ağır hasar kayıtlı (pert) olması halinde değer kaybı talep edilemeyecektir. Bununla birlikte araçta meydana gelen hasar basit onarım ile giderilemeyecek olmalıdır.
7. Araçta meydana gelen hasar daha önce hasara uğramış bölgelerden olmamalıdır.

Yukarıda sayılan şartların gerçekleşmesiyle birlikte değer kaybını talep eden sürücü, ilk olarak karşı taraf sürücüsünün sigorta şirketine başvurmalıdır. Bu başvuru posta yoluyla olabileceği gibi e-mail üzerinden de gerçekleştirilebilir. Sigorta şirketine bağlı veya haricen alınmış eksper raporu ile değer kaybı talebinde bulunulabilecektir. Talep, bir dilekçe ile yapılmalıdır. Dilekçenin ekinde bulunması gereken evraklar:

1. Kaza tespit tutanağı
2. Eksper raporu
3. Araç ruhsat ve poliçe bilgileri
4. Hasar gören sürücünün kimlik bilgileri
5. Aracın kaza anı fotoğrafları
6. Aracın onarım fotoğrafları
7. Başvuru vekil aracılığıyla yapılıyorsa onaylı vekaletname sureti ve avukat bilgileri

Yukarıda sayılan evraklarla birlikte karşı taraf sürücüsünün sigorta şirketine yazılı olarak başvuru yapabilmesi mümkündür. Bu başvuru, sigorta şirketine tebliğ edildikten sonraki 15 gün içerisinde sonuçlandırılmaktadır. Sigorta şirketinin 15 günlük yasal süre boyunca başvuruya cevap vermemesi, ödeme yapmayı reddetmesi veya kısmi ödeme yapması durumunda zararının giderilmesini talep eden sürücü, Sigorta Tahkim Komisyonuna veya Özel Mahkemelere başvurarak süreci devam ettirebilir. Sigorta şirketine başvuru yapılması dava şartıdır. Başvuru yapılmadan direkt olarak açılan davalar reddedilmektedir.

Araç Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?

               Kazaya karışan bir aracın değer kaybının hesaplanması bazı kriterlere bağlıdır. Bu kriterler aşağıda sıralandığı gibidir:

1. Aracın markası ve modeli,
2. Aracın kilometresi ve aracın piyasada tercih edilebilirliği,
3. Aracın kullanım amacı (ticari veya hususi)
4. Aracın toplam onarım bedeli,
5. Aracın kaza öncesi kasar kaydı,
6. Aracın segmenti, (boyut, hacim, fiyat)
7. Parça değişim işlemi var ise hangi parçaların değiştiği,
8. Boyama işlemi var ise hangi parçalara uygulandığı

               Bunun gibi daha pek çok değişken değer kaybının hesaplanmasında önemli etkiye sahiptir. Konuyla ilgili Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 03.12.2015 tarihli, 2015/12400 E. ve 2015/13270 K. sayılı kararı aşağıda alıntılanmıştır:

               ‘’Öncelikle, değer azalması veya değer kaybının belirlenmesinde dikkate alınması gereken ölçütler her olayın somut özelliğine göre değişebilecek ise de aracın markası, özellikleri ve model yılı, kullanım amacı, kullanım süresi, yıpranma payı (aracın km’si, metal kompanentlerin yoğunluğu, korozyon dozajı ve önceye ait hasarlar nedeni ile orijinalliğin yitirilip yitirilmediği), aracın gördüğü hasarın ağırlığı ve hasara uğrayan bölgeleri, hasarın giderilmesinde kullanılan parçaların niteliği (orijinal olup olmadığı) hususları değer kaybında göz önüne alınan aracın olay tarihindeki 2.el rayiç değeri ile kazadan sonra onarılmış haldeki 2.el rayiç değeri arasındaki farkın değer kaybı olarak kabul edilmesi gerekir. Somut olayda mahkemece bilirkişiden ek rapor alınarak yukarda açıklanan yöntemle değer kaybı zararının belirlenmesi gerekirken eksik araştırma ve inceleme ile yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir”.

               Sonuç olarak hukukumuzda zarar veren verdiği zararı gidermekle yükümlüdür. Bu sebeple hasar onarılmış bile olsa yukarıda sayılan şartların gerçekleşmesi hâlinde araç değer kaybı tazminatı talep etmek mümkün olacaktır.